Αρχαία+Αγορά

ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ

Η αρχαία αγορά της Θεσσαλονίκης





Γενικά για την αρχαία αγορά  Η **Αγορά** ήταν στις αρχαίες ελληνικές και ρωμαϊκές (αργότερα) πόλεις ο τόπος όπου ήταν το οικονομικό, διοικητικό, κοινωνικό και πνευματικό κέντρο του άστεως. Στην αγορά γινόταν εμπορικές συναλλαγές, συνήθως στον κεντρικό άυλιο χώρο της πόλης. Ήταν ένας ανοικτός χώρος, στον οποίο συναθροίζονταν οι άρρενες κάτοικοι της αρχαίας ελληνικής πόλης. Εκτός από τον εμπορικό της χαρακτήρα, η Αγορά ήταν και ο τόπος στον οποίο οι αρχαίοι συζητούσαν τις πολιτικές εξελίξεις, τα κοινά, γνωρίζονταν και φιλοσοφούσαν. Στα Ρωμαϊκά χρόνια η αγορά αποκαλείτο με την λατινική της ονομασία "Forum" (πληθυντικός "Fora"). Η αγορά παρήκμασε στον ελλαδικό χώρο στα χρόνια του Βυζαντίου. Από τις πιο γνωστές Αγορές είναι αυτη των Αθηνών.

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ





Η Αγορά(σχεδιάγραμμα 9), το διοικητικό κέντρο των Φιλίππων στη ρωμαϊκή εποχή, βρίσκεται στο κέντρο της αρχαίας πόλης ανάμεσα σε δύο μεγάλους παράλληλους πλακόστρωτους δρόμους, από τους οποίους ο βόρειος έχει ταυτιστεί με την αρχαία Εγνατία οδό. Η οδός αυτή συνέδεε δύο πύλες των τειχών της πόλης και αποτέλεσε τον decumanus maximus της ρωμαϊκής αποικίας. Η αρχαιότερη φάση της ρωμαϊκής αγοράς των Φιλίππων χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ., στην ιουλιοκλαυδιανή περίοδο και έχει χτιστεί πάνω σε κτίρια της πόλης των ελληνιστικών και πρώιμων ρωμαϊκών χρόνων. Η αγορά είναι ένα ενιαία σχεδιασμένο συγκρότημα δημόσιων κτιρίων, που οργανώνονται γύρω από μία κεντρική πλατεία με μνημειακά κτίσματα τον ανατολικό ναό αφιερωμένο στην αυτοκρατορική λατρεία και το δυτικό ναό, ή curia. Στην εποχή των Αντωνίνων, περίοδο μεγάλης άνθησης για τη ρωμαϊκή αποικία των Φιλίππων, χτίστηκε στην ίδια θέση ένα νέο forum στα χρόνια του ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου (161-187 μ.Χ.). Στο forum της εποχής των Αντωνίνων διατηρήθηκε η αρχική κεντρική πλατεία, γύρω, ωστόσο, από αυτή χτίστηκαν νέα ** κτίρια, πολύ πιο μνημειακά, τα ερείπια των οποίων δεσπόζουν σήμερα στον αρχαιολογικό χώρο. ** > >
 * ΤΙ ΗΤΑΝ Η ΑΓΟΡΑ ΣΤΙΣ ΑΡΧΑΙΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΡΩΜΑΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ?
 * ΠΟΤΕ ΠΑΡΗΚΜΑΣΕ Η ΑΓΟΡΑ ?
 * ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ ?

Η παλαίστρα (σχεδ. 12)  Επίσης στην αγορά των Φιλίππων βρέθηκε και μία παλαίστρα. Η παλαίστρα ήταν η αρχαία ελληνική σχολή πάλης. Δραστηριότητες όπως η πυγμαχία και η πάλη που δε χρειάζονταν πολύ χώρο, γίνονταν εκεί. Η παλαίστρα λειτουργούσε ανεξάρτητα αλλά και σαν μέρος των δημοσίων γυμνασίων: μια παλαίστρα μπορούσε να υπάρχει χωρίς γυμνάσιο, αλλά ένα γυμνάσιο δε μπορούσε να υπάρχει χωρίς παλαίστρα.  Η αρχιτεκτονική της παλαίστρας, αν και είχε κάποια περιθώρια, ακολουθούσε ένα συγκεκριμένο, σταθερό σχέδιο. Αποτελούνταν από έναν παραλληλόγραμμο χώρο που περικλειόταν από κιονοστοιχίες δημιουργώντας προστώα. Το προστώο της βόρειας πλευράς της παλαίστρας ήταν διπλού βάθους ώστε να προστατεύει από τον καιρό. με διπλανά δωμάτια. Τα δωμάτια αυτά μπορούσαν να έχουν πολλές λειτουργίες: μπάνια, χώροι παιχνιδιού (μπάλας), αποδυτήρια και αποθηκευτικοί χώροι ρούχων, χώροι συνάθροισης, παρατήρησης ή διδασκαλίας, και αποθήκες ελαίων, σκονών ή άλλου απαραίτητου αθλητικού εξοπλισμού.  O Βιτρούβιος, στο κείμενό του //Περί Αρχιτεκτονικής//, αποτελεί μια σημαντική αρχαία πηγή για αυτόν τον τύπο κτίσματος και παρέχει πολλές πληροφορίες για αυτό που ονομάζει "παλαίστρα, ελληνικού τύπου". Αν και οι λεπτομέρειες των περιγραφών του δεν αντιστοιχούν πάντα στα αρχαιολογικά ευρήματα που υπάρχουν, μάλλον επειδή έγραφε γύρω στο 27 π.Χ., το έργο του παρέχει σημαντική γνώση για τη γενική σχεδίαση και χρήση χώρων αυτού του τύπου.

Η παλαίστρα των Φιλίππων βρέθηκε <span style="color: #333333; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> στα δυτικά της παλαιοχριστιανικής Βασιλικής Β'. Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει τα ερείπια της παλαίστρας που χρονολογείται στο 2ο αι. μ.Χ. Το κτίριο επικοινωνούσε με τη μεγάλη Εμπορική οδό. Η περίστυλη κεντρική αυλή ήταν χώρος ασκήσεων. Στα δυτικά υπήρχαν δωμάτια και στα ανατολικά ένα μικρό αμφιθέατρο με επτά σειρές εδωλίων. Ο καλύτερα διατηρημένος χώρος είναι οι βεσπασιανές στη νοτιοανατολική γωνία του κτιρίου. Με κλίμακα, από την οποία σώζονται εννέα βαθμίδες, κατεβαίνουμε σ'έναν προθάλαμο που οδηγεί στην αίθουσα των βεσπασιανών. Οι βεσπασιανές ήτανε τα δημόσια αποχωρητήρια της αγοράς. <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;"> <span style="color: #333333; display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 19px; line-height: 21px; text-align: justify;">Στις τρεις πλευρές της αίθουσας υπάρχει συνεχόμενο έδρανο με 42 κυκλικές οπές. <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;"> <span style="color: #333333; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 19px; line-height: 21px;">Κάτω από το έδρανο υπάρχει βαθιά υπόνομος με συνεχή ροή νερού, με την οποία εξασφαλιζόταν η μόνιμη καθαριότητα του χώρου. Το κτιριακό συγκρότημα της παλαίστρας χτίστηκε στα μέσα του 2ου αι. μ.Χ. και καταστράφηκε με το τέλος της αρχαίας πόλης και την ανέγερση της παλαιοχριστιανικής Βασιλικής Β' στην περιοχή αυτή. <span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> Ο Τίτος Φλάβιος Βεσπασιανός, γνωστός απλά ως Βεσπασιανός, ήταν ο 9ος αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής, καθώς και ο ιδρυτής της δυναστείας των Φλαβίων. Ήταν γνωστός για πολλά δημόσια έργα τα οποία δημιούργησε. Ήταν ο πρώτος που καθόρισε φόρο στις δημόσιες τουαλέτες.Ο Βεσπασιανός γεννήθηκε στις 17 Νοεμβρίου του 9 μ.Χ. στη Φαλακρίνα της περιοχής των Σαβίνων. Είχε τρία αδέρφια, ωστόσο το μεγαλύτερο από αυτά, το οποίο ήταν κορίτσι, πέθανε στη γέννα. Η πολιτική του σταδιοδρομία ξεκίνησε το 37μ.Χ., όταν εξελέγη κοσμήτορας στη Κρήτη και στην Κυρηναϊκή, ενώ το 39μ.Χ. εξελέγη πραίτορας, την περίοδο που αυτοκράτορας ήταν ο Καλιγούλας. Αργότερα εξελέγη ύπατος στη Γερμανία. Το 69μ.Χ., ο Βεσπασιανός έγινε αυτοκράτορας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του δημιούργησε πολλά κτήρια, όπως το Κολοσσαίο και το Φόρουμ. Πέθανε το 79μ.Χ., ωστόσο τα αίτια του θανάτου του αμφισβητούνται.

> > > > >
 * ΤΙ ΗΤΑΝ Η ΠΑΛΑΙΣΤΡΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ?
 * ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΣΤΡΑΣ ?
 * ΠΟΥ ΒΡΕΘΗΚΕ Η ΠΑΛΑΙΣΤΡΑ ΤΩΝ ΦΙΛΙΠΠΩΝ ?
 * ΣΕ ΠΟΙΟ ΕΤΟΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΕΙΤΑΙ Η ΠΑΛΑΙΣΤΡΑ ?
 * ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΒΕΣΠΑΣΙΑΝΕΣ ?

<span style="color: black; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 26pt; line-height: 115%;">Το λουτρό-βαλανείο <span style="color: black; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;">(σχεδ, 17) <span style="color: #008000; font-family: 'Comic Sans MS',cursive; font-size: 29px;"> <span style="color: black; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> Πολύ σημαντικά για τους αρχαίους Έλληνες ήταν τα λουτρά. Τ <span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;">ο ζεστό μπάνιο στην αρχαιότητα, ήδη από την εποχή του Ομήρου, θεωρούνταν μία άκρως υγιεινή και αναζωογονητική διαδικασία. Ο Αθηναίος αναφέρει στα τέλη του 2ου αιώνα με θαυμασμό πώς οι ήρωες του Ομήρου ήταν όλοι τους εξοικειωμένοι τόσο με το μπάνιο, όσο και με τη χρήση των ελαίων. Η ιστορία του λουτρού ξεκινά από το χώρο του Γυμνασίου. Ενσωματώνοντας το μπάνιο στους χώρους αλλά και στη φιλοσοφία του, το αρχαίο Γυμνάσιο ένα αρχιτεκτονικό, αλλά και κοινωνικό πλαίσιο για το δημόσιο λουτρό, ασκώντας σημαντικότατη επίδραση στη μεταγενέστερη εξέλιξη των αρχαίων λουτρών. Η <span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> χρήση των λουτρικών εγκαταστάσεων στην παλαίστρα ήταν για τους αθλητές και αυτούς που επισκέπτονταν το Γυμνάσιο. Το λουτρό κατείχε ιδιαίτερη θέση στη ζωή των αρχαίων Ελλήνων και των Ρωμαίων, όπως μαρτυρούν οι πολυπληθείς αναφορές της αρχαίας γραμματείας και η πληθώρα των ερειπίων λουτρικών εγκαταστάσεων που μας σώζονται από τον αρχαίο ελληνορωμαϊκό κόσμο. Εγκαταστάσεις που διέθεταν ζεστό και κρύο νερό γνωρίζουμε ότι υπήρχαν ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους, ενώ δημόσια λουτρά, τα βαλανεία, μαρτυρούνται τουλάχιστον από τα μέσα του 5ου αιώνα π.Χ. Ευρεία διάδοση γνώρισαν τα λουτρά κατά την Ελληνιστική περίοδο (330-30π.Χ.), είτε ως τμήμα του γυμνασίου είτε ως ανεξάρτητο δημόσιο οικοδόμημα.



<span style="color: blue; display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: center;">Κάτοψη λουτρών του Καρακάλα στη Ρώμη

<span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;"> Από τον 5ο αιώνα όμως στα αστικά κέντρα και στα ιερά του ελληνικού κόσμου αναπτύχθηκαν δημόσια λουτρά εκτός του χώρου των Γυμνασίων, τα λεγόμενα Βαλανεία. Ο Αθηναίος αναφέρει πώς θερμά λουτρά υπήρχαν στη Σύβαρι ήδη από τον 6ο αι. π.Χ., ενώ στο Ιερό της Αφαίας στην Αίγινα δύο δωμάτια λειτουργούσαν με λεκάνες και δεξαμενές για τις ανάγκες των προσκυνητών. Στην Αθήνα η παρουσία λουτρών στα κλασικά χρόνια μαρτυρείται μέσω των αρχαιολογικών ευρημάτων και των πηγών. <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;"> Τα συστήματα θέρμανσης των ελληνικών λουτρών υπήρξαν ιδιαιτέρως απλά μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ. Στην πλειονότητά τους τα πρώιμα παραδείγματα δεν διέθεταν μία μηχανική μέθοδο για να ζεσταίνονται οι χώροι των λουτρών. Ο ατμός από το ζεστό νερό ή η θερμότητα από το μαγκάλι με τα ξυλοκάρβουνα θα ήταν αρκετά για να ζεστάνουν τους χαμηλούς, μικρούς και χωρίς παράθυρα χώρους. Ένας άλλος τρόπος ήταν μέσω μίας διπλού ρόλου σόμπας η οποία έβραζε το νερό και ταυτόχρονα ζέσταινε τον παρακείμενο θάλαμο, είτε μέσω της άμεσης μεταφοράς, είτε μέσω μιας απλής μεθόδου κυκλοφορίας των θερμών ατμών πίσω από τους τοίχους. <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;"> Τα λουτρά των μέσων του 4ου αιώνα στην Ολυμπία για παράδειγμα χρησιμοποιούσαν ένα συνδυασμό κλιβάνου - λέβητα που ήταν τοποθετημένος στον εξωτερικό χώρο ανάμεσα στις δύο ορθογώνιες αίθουσες λουτρών. Ο κλίβανος εφοδιάζονταν από έξω, ενώ ο λέβητας χωμένος μέσα στο πάχος των τοίχων, προμήθευε με ζεστό νερό κατευθείαν το χώρο των λουτρών όπου υπήρχαν είκοσι μία μπανιέρες.

** Η κάτοψη των ελληνικών λουτρών χαρακτηρίζεται από μία λιτότητα και μία λειτουργικότητα. Το ελληνικό λουτρό αποτελούνταν βασικά από ορθογώνιες ή ακανόνιστου σχήματος ενότητες αναπτυσσόμενες γύρω από έναν ή περισσότερους κυκλικούς θαλάμους οι οποίοι χρησιμοποιούνταν κυρίως για ζεστό μπάνιο. Ο στρογγυλός αυτός θάλαμος, η θόλος, αποτελούσε το χαρακτηριστικό αρχιτεκτονικό στοιχείο των αρχαίων ελληνικών λουτρών. Λειτουργούσε μάλιστα βάση σχεδίου ιδιαίτερα αποτελεσματικά ως προς το γεγονός ότι έδινε τη δυνατότητα εκμετάλλευσης του μεγαλύτερου δυνατού χώρου μέσα στη μικρότερη περίμετρο, αλλά και τη δυνατότητα μεγαλύτερης δυνατής συγκέντρωσης θερμότητας, παρέχοντας ταυτόχρονα την αίσθηση της ενότητας και της συνοχής. Στις παλιότερες χρονικά εγκαταστάσεις οι χώροι αυτοί θερμαίνονταν με τον ατμό από το ζεστό νερό ή από τα μαγκάλια, ενώ στα μεταγενέστερα παραδείγματα και με απλές μορφές επιδαπέδιας θέρμανσης. Συνήθως ατομικές λεκάνες για απόλυτη βύθιση ή μισές μπανιέρες, πύελοι, για κάθισμα τοποθετούνταν δίπλα δίπλα κατά μήκος του τοίχου, είτε επρόκειτο για ορθογώνιο ή για κυλινδρικό δωμάτιο. Οι μισές μπανιέρες είχαν τη μορφή ατομικών κογχών ή θαλάμων σκαλισμένων μέσα στο βράχο, χτισμένων από τούβλα ή ασβεστοκονίαμα. Οι καλυμμένες πλαϊνές και άνω πλευρές των ατομικών λεκανών προστάτευαν το λουόμενο από το να βραχεί από τους διπλανούς του. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις υπήρχαν και κόγχες επάνω από τις μπανιέρες για την αποθήκευση των ενδυμάτων των λουόμενων. **

<span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;">Χαρακτηριστικά παραδείγματα αρχαίων λουτρών είναι:


 * <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: normal; margin-bottom: 0cm; margin-left: 39pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-indent: -18pt;"> Τα ελληνικά λουτρά στο ιερό του Απόλλωνα στην Κυρήνη της πρώιμης ελληνιστικής περιόδου ήταν λαξευμένα στο βράχο δίπλα σε μία ιερή πηγή που σημαίνει πώς η χρήση τους αρχικά ήταν σίγουρα λατρευτική. Στα εν λόγω λουτρά δε βρέθηκαν μόνιμα συστήματα θέρμανσης, άρα το νερό θερμαίνονταν σε χάλκινα καζάνια επάνω σε μία ανοιχτή φωτιά και προφανώς μεταφέρονταν στα δωμάτια για χρήση από τους λουόμενους. Λάκκοι ή βαθουλωμένες επιφάνειες στη μέση των θόλων μάλλον χρησιμοποιούνταν για να δέχονται κόκκινες καυτές πέτρες για τη θέρμανση του χώρου και τη δημιουργία ατμού.



<span style="display: block; font-family: Symbol; font-size: 14pt; line-height: normal; margin-bottom: 0cm; margin-left: 39pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-indent: -18pt;">·


 * <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: normal; margin-bottom: 0cm; margin-left: 39pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-indent: -18pt;"> Άλλο ένα τέτοιο παράδειγμα λουτρών σκαλισμένων στο βράχο της πρώιμης ελληνιστικής περιόδου ήταν αυτό του Πειραιά, με δύο θόλους σχεδόν ίδιου μεγέθους, συνδεόμενες μεταξύ τους μ' έναν ορθογώνιο χώρο, εκ των οποίων ο μεγαλύτερος στρογγυλός χώρος έφερε 30 καθιστές μπανιέρες.




 * <span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: normal; margin-bottom: 0cm; margin-left: 39pt; margin-right: 0cm; margin-top: 0cm; text-align: justify; text-indent: -18pt;"> Ένα πιο ξεκάθαρο διαχωρισμό αυτών των λειτουργιών μπορούμε να εντοπίσουμε πιο άμεσα στη δεύτερη φάση των λουτρών στη Γόρτυνα της Αρκαδίας, στο πρώτο μισό 3ου αιώνα π.Χ., με ένα από τα πρώιμα συστήματα θέρμανσης κάτω από το έδαφος. Ακόμη πιο σημαντικό από το σύστημα θέρμανσης είναι η κάτοψη των λουτρών της Γόρτυνας, αποτελώντας ένα πρωτότυπο σχέδιο λουτρών, με δύο μεγάλα, στρογγυλά δωμάτια από χώρους δευτερευουσών χρήσεων (αναμονή, είσοδος, αποδυτήρια) και παροχών (καμίνια, λέβητες/καζάνια, δεξαμενές) όλα ενταγμένα μέσα σε μία τετράγωνη κατασκευή λιθοδομής. Μία τρίτη μικρότερη θόλος θα πρέπει να ήταν ένα δωμάτιο στεγνού ατμού ή laconicum. [[image:images2.jpg]]

<span style="display: block; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%; text-align: justify;"> Οι Φίλιπποι είχαν και αυτοί τα δικά τους Βαλανεία. Υπήρχαν ιδιωτικά, που τα εκμεταλλεύονταν ιδιώτες για κερδοσκοπικούς λόγους και δημόσια βαλανεία, που ήταν ιδιοκτησία της πόλης. Στα δημόσια ειδικοί υπάλληλοι, οι βαλανείς, περιποιούνταν τους λουόμενους. Από τους βαλανείς πήραν και το όνομα τους τα Βαλανεία. <span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;"> Στο βόρειο τμήμα του συγκροτήματος του Οκταγώνου, είχε κτισθεί σε ελεύθερο οικόπεδο, γύρω στο 30π.Χ., ένα βαλανείο, μικρό δημόσιο λουτρό πομπηιανού τύπου. Η είσοδος του βρίσκεται στα βόρεια. Στα δυτικά της εισόδου υπάρχει το θυρωρείο, όπου οι λουόμενοι πληρώνουν το αντίτιμο του λουτρού. Στη βορειοδυτική γωνία υπάρχει το ελαιοθέσιο, όπου οι αθλητές αλείφονταν με λάδι, ενώ στη βορειοανατολική κτίζονταν τα αποδυτήρια. Στα ανατολικά του θυρωρείου, απαντά η δεξαμενή για το ψυχρό λουτρό ( <span style="color: black; font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;">natatio frigida), ενώ οι θερμοί χώροι του λουτρού καταλαμβάνουν το νότιο τμήμα του. Στα μέσα του 6ου αιώνα παρατηρούνται αλλαγές και μετασκευές, που επιτρέπουν την ταυτόχρονη χρήση του λουτρού και από τα δύο φύλα, ενώ στο μισό του 7ου αιώνα, το ανατολικό τμήμα του λουτρού καταργείται και χρησιμοποιείται ως κατοικία. Το δυτικό τμήμα συνεχίζει να λειτουργεί ως ανδρικό λουτρό. Το Βαλανείο τροφοδοτούνταν με ζεστό νερό από το βαπτιστήριο <span style="font-family: 'Times New Roman',serif; font-size: 14pt; line-height: 115%;">που είχε γύρω του βοηθητικά διαμερίσματα και τους τρεις οίκους: τον ψυχρό, τον μέσο θερμό και τον έσω θερμότερο (η ίδρυσή του θεωρείται πως έγινε στα χρόνια του Αυγούστου, 31 π.Χ. με 14 μ.Χ.).


 * Τέλος, μία κάτοψη της αρχαίας αγοράς των Φιλίππων **